Kök

وكل

Kur'an'da 70 yerde, 61 ayette geçer.

Önerilen okuma

Kur'an içi çıkarım

Kısaca

Bir dosyayı avukata verip sonucu ona bıraktığını düşün. Kararını verirsin, sonra takip ve netice onundur. Kur’an’da bu kök, önce birini yetkili kılma ve şahit tutmayı, sonra da danışıp karar verdikten sonra sonucu Allah’ın üstlenmesine bırakmayı anlatır.

Türkçedeki izi

vekil
Kur’an’daki vekil, yetki verilen ve işi üstlenen kişidir.
tevekkül
Tevekkül, karar sonrası sonucu Allah’a bırakmaktır.

Tanıdık kelimelerle kıyas

  • bu kökileمكن(mekan, imkan, mümkün)

    Tevekkül, işi yetkili birine bırakmaktır. Mekân ve imkân kökü ise yer ve zemin kurmayı anlatır. Kısacası tevekkül işi üstlenene bırakır, mekân-imkân zemini hazırlar.

    • 33:3Burada tevekkül var; sonuç Allah’a bırakılır ve O’nun yeter olduğu söylenir.
    • 24:55Burada mekân-imkân kökü var; yerleştirme ve güven sağlama anlatılır.

Müfessir diliyle

Bir işi ve akıbetini başkasının üstlenişine bağlayıp ona havale etmek.

V. bâb kullanımı çoğunlukla ‘ala ile gelir ve azimden sonra işin sonucunu Allah’ın üstlenişine bırakmayı emreder (3:159; 8:61). İsim وَكِيل, bir kimse/iş üzerinde yetkiyle görevi üstlenen, kifayeti temin eden konumdaki özneyi gösterir: “Allah bize yeter; O ne güzel وَكِيل’dir” (3:173), “Sen onların üzerine bir وَكِيل değilsin” (6:107; 10:108). Pasif وُكِّلَ, bir görevin bizzat birine tevdi edildiğini açık eder (32:11).

Somuttan soyuta

Önce somut tevdi ve atama: söz/akitlerin üzerinde şahit ve mesul kılma (12:66; 28:28) ve belirli bir vazifeyi birine tahsis (32:11; 6:89). Buradan, fiilî kararın ardından sonucu Allah’ın tasarrufuna bırakma tutumuna yükselir (3:159; 65:3; 39:38).

Kardeş köklerden farkı

  • مكنile farkı

    mkn, yerleştirme/sağlam konum ve imkân oluşturmayı anlatır (24:55; 28:57; 81:20); zemin ve kudret temini öndedir. wkl ise bir işi bir öznenin üstlenişine tevdi ve o öznenin mesul/idare edici oluşunu vurgular (6:102; 6:107; 39:41). Biri imkânı kurar, diğeri işi üstlenen özneyi belirler.

Anlam alanları · 5

  1. İlâhî üstleniş ve kifayet

    Allah’ın her şey üzerine mesul-idare edici oluşu ve bu konumunun yeterli oluşu vurgulanır.

  2. Peygamberin yetkili gözetmen kılınmaması

    Elçinin görevi tebliğdir; insanların üzerine mesul-idare edici atanmış değildir.

  3. Karar-sonrası havale

    Şûra ve azimden sonra işin sonucunu Allah’ın üstlenişine bağlama emri ve ilanı.

  4. Tevkil/Atama

    Bir işin yahut topluluğun belirli bir özneye görev olarak verilmesi.

  5. Kifayet beyanı ve neticeyi O’na bırakma

    Yeterlilik ilanı ve tehdide/rahmete dair neticenin Allah’ın tasarrufuna bırakılması.

Biçimlerin kullanımı

تَوَكَّلْ
Bir işi/akıbeti ‘ala ile belirtilen öznenin üstlenişine tevdi etmek; neticeyi ona bağlamak.
وَكِيل
Bir iş/kimse üzerinde yetkili kılınmış, mesuliyeti üstlenen; kifayeti sağlayan özne.
مُتَوَكِّلُون
İşlerini ve neticelerini Allah’ın üstlenişine havale edenler.
وُكِّلَ
Üzerine bir işin vazife olarak tevdi edilmesi; yetkili kılınması.

Güven: Güçlü · incelenen 60 ayetin 28'i açıklandı (%47) · toplam 61 ayetten dengeli örnek

Farklı bağlam ve yapılarda (fiil/isim/pasif) aynı ‘tevdi ve üstleniş’ ekseni tutarlı biçimde görünür.

Açık soru: Araçları alma ile havale arasındaki sınırın pratik ayrıntısı, yalnız bu ayetlerde bütünüyle belirlenmez (3:159 ima eder).

Bu okuma Arapça metinden ve kökün geçtiği ayetlerden çıkarıldı; meal yalnızca yardımcı olarak kullanıldı. Ayete dayanmayan iddialar otomatik silindi. Ayetlere tıklayıp kendin tart.

Kur'an'daki izi

29 sûreye yayılıyor; mushaf sırasında ilk kez 3:122'de.

FâtihaNâs
Mekkî · 39Medenî · 22
fiil · 42isim · 28

Yoldaş kökler

Aynı ayetlerde bu kökle en sık birlikte geçenler. Bu bir istatistiktir, eş anlam iddiası değildir — farkı ders ortaya koyar.

Aldığı yüzler · 22

Aynı üç harf, bu kadar farklı kelime veriyor. Anlam ailesi burada görünür — sözlük anlamıdır, hüküm değildir.

فَليَتَوَكَّلِ9وَكِيلٗا8وَتَوَكَّل7تَوَكَّلتُ7وَكِيلًا5يَتَوَكَّلُونَ5بِوَكِيلٖ4وَكِيلٞ4تَوَكَّلنَا4ٱلمُتَوَكِّلُونَ3فَتَوَكَّل2يَتَوَكَّل2ٱلمُتَوَكِّلِينَ1ٱلوَكِيلُ1فَتَوَكَّلُوٓاْ1وَكَّلنَا1تَوَكَّلُوٓاْ1وَكِيلٌ1نَتَوَكَّلَ1وُكِّلَ1يَتَوَكَّلُ1بِوَكِيلٍ1

Geçtiği ayetler · ilk 30

  1. 3:122O zaman içinizden iki takım bozulmaya yüz tutmuştu. Halbuki Allah onların yardımcısı idi. İnananlar, yalnız Allah'a dayanıp güvensinlerفَليَتَوَكَّلِ
  2. 3:159Sen (o zaman), sırf Allah'ın rahmetiyle onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi. Artık onları sen bağışla, onlar için Allah'dan mağfiret dile. (Yapacağın) işlerde onlara da danış, bir kere de azmettin mi, artık Allah'a dayan. Muhakkak ki Allah kendine dayanıp güvenenleri severفَتَوَكَّل
  3. 3:160Allah size yardım ederse, sizi yenecek yoktur. Eğer sizi yardımsız bırakırsa, artık ondan sonra size kim yardım edebilir? Müminler ancak Allah'a güvenip dayansınlarفَليَتَوَكَّلِ
  4. 3:173İnsanlar onlara: "Düşmanlarınız size karşı ordu topladı, onlardan korkun." dediklerinde, bu, onların imanını artırdı ve şöyle dediler: "Allah bize yeter. O ne güzel vekildirٱلوَكِيلُ
  5. 4:81Sana "Peki" derler, fakat senin yanından çıktıklarında, içlerinden birtakımı, geceleyin (gündüz) söylemiş olduklarının tersini kurarlar. Allah onların geceleyin tasarladıklarını yazıyor. Sen onlara aldırma. Allah'a güven. Vekil olarak Allah yeterوَتَوَكَّل
  6. 4:109Haydi siz dünya hayatında onları savunuverdiniz (diyelim). Peki kıyamet gününde Allah'ın huzurunda onları kim savunacaktır? Yahut onlara kim vekil olacaktırوَكِيلٗا
  7. 4:132Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Vekil olarak Allah yeterوَكِيلًا
  8. 4:171Ey kitab ehli! Dininizde taşkınlık etmeyin ve Allah hakkında ancak doğru olanı söyleyin! Meryem oğlu İsa Mesih, sadece Allah'ın elçisi, Meryem'e atmış olduğu kelimesi ve O'ndan bir ruhtur. Allah'a ve peygamberlerine inanın (Allah) üçtür demeyin. Kendi yararınız için buna son verin. Muhakkak ki Allah tek bir ilâhtır. O, çocuk sahibi olmaktan yüce (münezzeh)dir. Göklerdeki ve yerdekilerin hepsi O'nundur. Vekil olarak Allah yeterوَكِيلٗا
  9. 5:11Ey iman edenler! Allah'ın size olan nimetini hatırlayın. Hani bir topluluk size el uzatmaya (tecavüze) yeltenmişti de, O (Allah) onların ellerini sizden çekmişti. Allah'tan korkun. Müminler yalnız Allah'a dayansınlarفَليَتَوَكَّلِ
  10. 5:23Allah'tan korkan ve Allah'ın kendilerine nimet verdiği iki adam şöyle dedi: "Onların üzerlerine kapıdan girin. Oradan girerseniz muhakkak galip gelirsiniz. Eğer layıkıyla inanıyorsanız yalnız Allah'a dayanınفَتَوَكَّلُوٓاْ
  11. 6:66Kavmin o (Kur'ân'ı) yalan saydı, halbuki o gerçektir. De ki: " Ben sizin vekiliniz değilimبِوَكِيلٖ
  12. 6:89İşte onlar, kendilerine kitap, hüküm (hikmet ve hükümranlık) ve peygamberlik verdiğimiz kimselerdir. Bunlar, ona inanmayacak olurlarsa, yerlerine, onu tanımamazlık etmiyecek bir toplum getiririzوَكَّلنَا
  13. 6:102İşte Rabbiniz Allah bu! O'ndan başka ilâh yoktur; O, her şeyin yaratanıdır. O'na kulluk edin, O her şeye vekildirوَكِيلٞ
  14. 6:107Allah dileseydi, ortak koşmazlardı. Biz, seni onlar üzerine bekçi yapmadık, sen onlara vekil de değilsinبِوَكِيلٖ
  15. 7:89(Andolsun ki), Allah bizi ondan (kâfirlikten) kurtardıktan sonra tekrar sizin dininize dönersek, Allah'a karşı iftira etmiş oluruz. Rabbimiz Allah'ın dilemesi hali müstesna geri dönmemiz bizim için olacak şey değildir. Rabbimizin ilmi her şeyi kuşatmıştır. Biz sadece Allah'a dayanırız. Ey Rabbimiz! Bizimle kavmimiz arasında adaletle hükmet. Çünkü sen hükmedenlerin en hayırlısısınتَوَكَّلنَا
  16. 8:2Gerçek müminler ancak o müminlerdir ki, Allah anıldığı zaman yürekleri ürperir, âyetleri okunduğu zaman imanlarını arttırır. Ve bunlar yalnızca Rablerine tevekkül ederlerيَتَوَكَّلُونَ
  17. 8:49O sırada münafıklar ve kalblerinde hastalık bulunanlar, (müslümanlar hakkında) "şu adamları dinleri aldattı" diyorlardı. Oysa her kim Allah'a tevekkül ederse bilsin ki, Allah galiptir, güçlüdür ve hikmet sahibidirيَتَوَكَّل
  18. 8:61Eğer onlar barıştan yana olurlarsa, sen de barıştan yana ol! Ve Allah'a güven. Çünkü işiten ve bilen O'durوَتَوَكَّل
  19. 9:51De ki: "Hiçbir zaman bize Allah'ın bizim için takdir ettiğinden başkası dokunmaz. O bizim mevlamızdır. Müminler yalnızca Allah'a tevekkül etsinlerفَليَتَوَكَّلِ
  20. 9:129Eğer aldırmazlarsa onlara de ki: Bana Allah yeter. O'ndan başka ilâh yoktur. Ben O'na dayanmaktayım ve O, o büyük Arş'ın Rabbidirتَوَكَّلتُ
  21. 10:71Bir de onlara Nuh'un kıssasını oku: Hani o bir zamanlar kavmine demişti ki: "Ey kavmim, eğer benim aranızda duruşum ve Allah'ın âyetleriyle öğüt verişim size ağır geliyorsa, şunu bilin ki, ben yalnızca Allah'a dayanmışımdır, artık siz ve ortaklarınız her ne yapacaksanız toplanıp bütün gücünüzle karar veriniz. Sonra bu işiniz size dert olmasın. Sonra bana ne yapacaksanız yapın, bana mühlet de vermeyinتَوَكَّلتُ
  22. 10:84Musa dedi ki: "Ey kavmim! Siz gerçekten Allah'a iman ettinizse, O'na samimiyetle teslim olan müslümanlardan oldunuzsa artık O'na güveninتَوَكَّلُوٓاْ
  23. 10:85Onlar da: "Biz Allah'a güvendik. Ey Rabbimiz, bizi o zalim kavmin fitnesine uğratma!" dedilerتَوَكَّلنَا
  24. 10:108De ki: "Ey insanlar! İşte size Rabbinizden hak geldi. Artık kim hidayeti kabul ederse kendi canı için kabul etmiş olur. Kim sapıklık ederse kendi zararına sapıklık etmiş olur. Ve ben sizin üzerinize vekil değilimبِوَكِيلٖ
  25. 11:12(Ey Resulüm!) Şimdi belki sen, "Ona bir hazine indirilse, ya da beraberinde bir melek gezip dolaşsa ya!" diyorlar diye sana vahyolunan vahyin bir kısmını terkedecek olursun ve bundan dolayı da göğsün daralır. Sen yalnızca bir uyarıcısın. Allah ise her şeye vekildirوَكِيلٌ
  26. 11:56Ben muhakkak ki, hem benim Rabbim, hem de sizin Rabbiniz olan Allah'a dayanmaktayım. Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki, idaresi ve yönetimi O'nun elinde olmasın. Benim Rabbim, hiç şüphe yok ki, doğru yoldadırتَوَكَّلتُ
  27. 11:88Şu'ayb dedi ki: "Ey kavmim! Şayet ben Rabbimden ispat edici bir delil üzerinde bulunuyorsam ve şayet bana, O kendi katından güzel bir rızık ihsan etmişse, söyleyin bakalım ben ne yapmalıyım? Ben size karşı çıkmakla sizi menettiğim şeylere kendim düşmek istemiyorum. Ben sadece gücümün yettiği kadar ıslah etmeye çalışıyorum. Muvaffakiyetim de ancak Allah'ın yardımı ile olacaktır. Ben yalnızca O'na dayandım ve ancak O'na döneceğimتَوَكَّلتُ
  28. 11:123Göklerin ve yerin gaybını bilmek yalnızca Allah'a mahsustur. Her iş O'na döndürülür. Sen yalnızca O'na ibadet et ve yalnızca O'na dayan. Rabbin yaptıklarınızın hiçbirinden gafil değildirوَتَوَكَّل
  29. 12:66Babaları dedi ki: "Hepiniz çaresiz kalmadıkça onu bana mutlaka getireceğinize dair Allah'dan bir yemin vermedikçe, onu, kesinlikle sizinle göndermem". Onlar da Allah'a and içerek babalarına söz verince, babaları dedi ki: "Bu söylediklerinize Allah vekildirوَكِيلٞ
  30. 12:67Ve dedi ki: "Ey yavrularım! (şehre) hepiniz bir kapıdan girmeyin de ayrı ayrı kapılardan girin. Gerçi ben ne yapsam, Allah'ın takdirini sizden engelleyemem. Hüküm yalnızca Allah'ındır. Onun için bütün tevekkül edenler O'na tevekkül etmelidirlerتَوَكَّلتُ

Bu kök 61 ayette geçiyor; ilk 30 tanesi gösteriliyor.

Kök ve kelime çözümlemesi Quranic Arabic Corpus'tan (GNU GPL). NÛR burada anlam yorumu yapmaz.