Kısaca

Bir mağarada iki kişi düşün. Biri diğerine “Üzülme, Allah bizimle” diyor (9:40). Bu kök önce yanındaki kişiyi, eşi, yol arkadaşını anlatır. Sonra bir yerin ya da sonucun insanlarını anlatır: şehir halkı, cennet ehli, cehennem ehli.

Türkçedeki izi

sahip

Sürekli yakın duran ve onunla anılan kişi demektir.

sahabe

Peygamberle yakın olmuş topluluk için kullanılır.

ashab

Bir yerin ya da topluluğun insanları demektir.

Tanıdık kelimelerle kıyas

• bu kökileخلد(Halit)

  Ashab kimin kiminle anıldığını söyler. Huld (ebedilik) ne kadar kalındığını söyler. Kısacası ashab bağ kurar, huld süreyi anlatır.

  • 59:20Burada cennet ehli ve cehennem ehli ashab kökündendir; aidiyeti gösterir.
  • 2:82Buradaki ebedî kalıcıdırlar huld kökündendir; süreyi anlatır.

• bu kökileجحم(cehîm)

  Ashab kişiyi bir yerle bağlar. Cehîm ateşin yakıcı niteliğini adlandırır. Kısacası ashab kimlerdir der, cehîm nasıl bir ateştir der.

  • 2:39Burada cehennem ehlidirler ashab kökündendir; ateşe ait olma bağını kurar.
  • 5:86Burada cehennem karşılığı cehîm kökündendir; ateşin şiddetini adlandırır.

• bu kökileتحت(tahtında)

  Ashab aidiyeti ve beraberliği anlatır. Taht (alt) mekânsal konumu anlatır. Kısacası ashab kimlerle berabersin der, taht alt-üst konumu der.

  • 2:82Burada cennet ehlidirler ashab kökündendir; cennete ait olmayı anlatır.
  • 2:25Altlarından ırmaklar akar taht kökündendir; mekânsal alttan akışı söyler.

Müfessir diliyle

Sürekli yakınlıkla bir şeye yahut kimseye bağlanmak; onunla birlikte bulunmak ve ona nispet edilmek.

İzafetle gelen "أَصْحَابُ + X" kalıbı aidiyet/beraberlik kurar: yer, yol veya akıbetle ilişki (2:39, 2:82, 36:13, 18:9). Tekil "صَاحِب" ise içinden biri, yanında olan, aşina kişi demektir (7:184, 34:46, 9:40, 12:39). Fiil biçimleri eşlik/beraber bulunmayı bildirir (18:76, 31:15), pasif ise refakat/koruma görmeyi yadsır (21:43).

Somuttan soyuta

Önce somut yakınlık: yan başındakiler, eş, yol yoldaşı, mahpus eşi (4:36, 6:101, 12:39). Buradan, bir topluluk ya da akıbetle özdeşleşen aidiyete yükselir: bir kente/çevreye yahut son durağa nispet (36:13, 15:78, 2:39, 2:82).

Kardeş köklerden farkı

• خلدile farkı

  xld süreklilik/kalışın devamını bildirir; ṣHb ise kimin neyle birlikte ve kime nispetli olduğunu gösterir. Çoğunlukla birlikte gelir: kimler olduğu (ṣHb) ve ne kadar kaldığı (xld).

  • 2:39
  • 2:82
  • 2:217

• جحمile farkı

  jHm mekânın niteliğini (şiddetli alev) adlandırır; ṣHb bu mekânla yakın ilişki içindeki kişileri/nezaretçileri ifade eder.

  • 5:86
  • 22:51
  • 2:119
  • 74:31

• تحتile farkı

  tHt mekânsal alt-üst konumunu anlatır (ırmakların aşağıdan akışı); ṣHb ise mekâna/yola aidiyet ve birlikteliği belirtir.

  • 2:25
  • 3:15
  • 2:82
  • 59:20

Anlam alanları · 5

1. Kişisel eşlik ve aşinalık

   Yakınında bulunan, birlikte olan, içlerinden biri olma; eş, dost, yoldaş ve muhataplık.

   • 9:40
   • 12:39
   • 12:41
   • 4:36
   • 18:37
   • 7:184
   • 34:46
   • 70:12
   • 6:101

2. Yer ve topluluk aidiyeti

   Bir çevre/yerle anılan, o yerle sürekli ilişki halinde olan topluluklar.

   • 36:13
   • 18:9
   • 15:78
   • 26:176
   • 50:12
   • 50:14
   • 9:70

3. Son durakla özdeşleşen aidiyet

   Nihai karşılıkta bir mekâna ya da hâle bağlanıp onunla anılmak.

   • 2:39
   • 2:82
   • 10:26
   • 10:27
   • 59:20
   • 57:19
   • 39:8
   • 40:43
   • 67:10
   • 67:11
   • 35:6
   • 74:39
   • 90:18
   • 90:19

4. Yol ve taraf birlikteliği

   Bir istikamet, taraf veya sınıfla sürekli beraberlik ve ona nispet.

   • 20:135
   • 56:8
   • 56:9
   • 56:41
   • 56:91
   • 74:39
   • 90:18
   • 90:19
   • 56:38

5. Refakat ve nezaret

   Eşlik/koruma edilmek ya da bir şeye görevle bağlı bekçilikle ilişkilendirilmek.

   • 21:43
   • 74:31

Biçimlerin kullanımı

أَصْحَٰب

Bir şeyle/yerle/yolla sürekli ilişki kuranlar; ona nispet edilen topluluk.

صَاحِب

Yakınında bulunan, içinden biri; birlikte olan kişi; bazen ‘X’in adamı’.

صَٰحِبَة

Yakın eş/zevce; sürekli birliktelik bağı olan kadın.

تُصَٰحِبْ

Beraber bulunmak, eşlik etmek; yoldaşlık etmek.

يُصْحَبُ

Refakat/koruma ile eşlik edilmek (çoğu kez olumsuzlanır).

صَىٰحِب

Hitapta kullanılan şekil; muhatap edilen yakın eşlikçi(ler).

Güven: Güçlü · incelenen 62 ayetin 38'i açıklandı (%61) · toplam 89 ayetten dengeli örnek

Kök, çok sayıda ve çeşitli siyaklarda geçer; somut eşlikten akıbet aidiyetine uzanan tutarlı bir çekirdek verir.

Açık soru: 74:31’de ‘aṣḥāb’ bekçi/nezaretçi anlamını da taşır; bu kullanım, sadece ‘sakin/ikamet eden’le sınırlamayı aşar.

Bu okuma Arapça metinden ve kökün geçtiği ayetlerden çıkarıldı; meal yalnızca yardımcı olarak kullanıldı. Ayete dayanmayan iddialar otomatik silindi. Ayetlere tıklayıp kendin tart.

Kur'an'daki izi

47 sûreye yayılıyor; mushaf sırasında ilk kez 2:39'de.

Yoldaş kökler

Aynı ayetlerde bu kökle en sık birlikte geçenler. Bu bir istatistiktir, eş anlam iddiası değildir — farkı ders ortaya koyar.

• خلد · 16 ayet
• نور · 21 ayet
• جحم · 6 ayet
• جنن · 16 ayet
• يمن · 8 ayet
• ندو · 6 ayet
• كفر · 18 ayet
• سعر · 3 ayet
• كذب · 11 ayet
• كون · 20 ayet
• ولد · 5 ayet
• ردد · 4 ayet